Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực hợp pháp khi nào?

Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực là hình thức khá phổ biến. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu khi nào loại di chúc này có giá trị pháp lý.

Việc nắm rõ điều kiện hợp pháp sẽ giúp hạn chế tranh chấp và đảm bảo ý chí của người lập di chúc được thực hiện đúng quy định.

---

Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực hợp pháp khi nào?

Pháp luật không bắt buộc mọi di chúc phải công chứng hoặc chứng thực. Tuy nhiên, để được công nhận, di chúc vẫn phải đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Căn cứ Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc hợp pháp phải đáp ứng các điều kiện sau:

• Người lập di chúc minh mẫn, sáng suốt khi lập
• Không bị lừa dối, đe dọa hoặc cưỡng ép
• Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội
• Hình thức không trái quy định của pháp luật

Đối với di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực, khoản 4 Điều 630 quy định rõ: chỉ cần đáp ứng các điều kiện nêu trên thì vẫn được coi là hợp pháp.

Ngoài ra, cần lưu ý thêm về độ tuổi của người lập di chúc:

• Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi chỉ được lập di chúc nếu có sự đồng ý của cha, mẹ hoặc người giám hộ (khoản 2 Điều 625 Bộ luật Dân sự 2015)

---

Yêu cầu về nội dung di chúc

Bên cạnh điều kiện về chủ thể, nội dung của di chúc cũng phải đảm bảo theo Điều 631 Bộ luật Dân sự 2015.

Một bản di chúc hợp lệ cần có các nội dung chủ yếu:

• Ngày, tháng, năm lập di chúc
• Họ tên, nơi cư trú của người lập di chúc
• Người được hưởng di sản
• Di sản để lại và nơi có di sản

Ngoài các nội dung trên, di chúc có thể bổ sung nội dung khác. Tuy nhiên, không được viết tắt hoặc dùng ký hiệu.

Nếu di chúc có nhiều trang, phải đánh số thứ tự và có chữ ký hoặc điểm chỉ. Trường hợp có sửa chữa, phải ký xác nhận bên cạnh.

👉 Xem thêm bài viết: Thông tin cần biết khi viết di chúc

---

Yêu cầu về hình thức di chúc

Hình thức của di chúc phải phù hợp với quy định tại Điều 633 và Điều 634 Bộ luật Dân sự 2015.

Tùy từng trường hợp, yêu cầu sẽ khác nhau:

Trường hợp không có người làm chứng:

• Người lập di chúc phải tự viết và ký vào bản di chúc

Trường hợp có người làm chứng:

• Phải có ít nhất 02 người làm chứng
• Người làm chứng phải đủ điều kiện theo quy định pháp luật

Những người không được làm chứng gồm:

• Người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật
• Người có quyền, nghĩa vụ tài sản liên quan
• Người chưa thành niên hoặc mất năng lực hành vi dân sự

👉 Xem thêm bài viết: Con cái có được làm chứng trong di chúc của bố mẹ không?

---

Người thừa kế nào không phụ thuộc vào nội dung của di chúc?

Dù di chúc thể hiện ý chí cá nhân, pháp luật vẫn bảo vệ quyền lợi của một số người.

Theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015, các đối tượng sau vẫn được hưởng di sản:

• Con chưa thành niên
• Cha, mẹ
• Vợ hoặc chồng
• Con thành niên không có khả năng lao động

Những người này được hưởng ít nhất 2/3 suất thừa kế theo pháp luật.

Tuy nhiên, quy định này không áp dụng với:

• Người từ chối nhận di sản (Điều 620)
• Người không có quyền hưởng di sản (khoản 1 Điều 621 Bộ luật Dân sự 2015)

---

Thủ tục lập di chúc tại cơ quan có thẩm quyền

Trong nhiều trường hợp, người lập di chúc vẫn lựa chọn công chứng để đảm bảo an toàn pháp lý. Khi đó, thủ tục phải tuân theo Điều 636 Bộ luật Dân sự 2015.

---

Trình tự thực hiện

Quy trình lập di chúc tại tổ chức công chứng hoặc UBND cấp xã gồm:

• Người lập di chúc tuyên bố nội dung trước người có thẩm quyền
• Công chứng viên ghi chép lại nội dung
• Người lập di chúc ký hoặc điểm chỉ sau khi xác nhận nội dung đúng ý chí
• Người có thẩm quyền ký xác nhận

---

Trường hợp đặc biệt

Nếu người lập di chúc:

• Không đọc được
• Không nghe được
• Không ký hoặc điểm chỉ được

Thì phải có người làm chứng ký trước mặt công chứng viên hoặc người có thẩm quyền chứng thực.

Di chúc bằng văn bản không có công chứng, chứng thực vẫn có thể hợp pháp nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về chủ thể, nội dung và hình thức theo quy định pháp luật. Tuy nhiên, để hạn chế rủi ro tranh chấp, người lập di chúc nên cân nhắc thực hiện công chứng hoặc tham khảo ý kiến pháp lý trong những trường hợp tài sản phức tạp.