Đất bị cấp chồng lấn xử lý thế nào theo quy định pháp luật?

Đất bị cấp chồng lấn là một trong những nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp đất đai hiện nay. Trên thực tế, không ít trường hợp người dân sử dụng đất ổn định trong thời gian dài nhưng sau đó mới phát hiện Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã được cấp cho người khác đối với toàn bộ hoặc một phần diện tích đất của mình.

Tình trạng này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sử dụng đất, việc chuyển nhượng, xây dựng hoặc thực hiện các thủ tục pháp lý liên quan. Vậy khi đất bị cấp chồng lấn thì người sử dụng đất cần xử lý thế nào theo quy định hiện hành?

Đất bị cấp chồng lấn là gì?

Đất bị cấp chồng lấn là trường hợp quyền sử dụng đất của một người nhưng Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lại được cấp cho người khác đối với toàn bộ hoặc một phần diện tích đất đó.

Tình trạng này thường phát sinh do nhiều nguyên nhân khác nhau như:

• Sai sót trong quá trình đo đạc
• Nhầm lẫn hồ sơ địa chính
• Xác định không chính xác ranh giới thửa đất
• Cập nhật biến động đất đai chưa đầy đủ
• Quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ thiếu thống nhất

Trong nhiều trường hợp, người sử dụng đất chỉ phát hiện việc cấp chồng lấn khi:

• Làm thủ tục sang tên
• Xin cấp đổi Giấy chứng nhận
• Đo đạc lại hiện trạng đất
• Phát sinh tranh chấp với hộ liền kề

Cách xác định đất có bị cấp chồng lấn hay không

Khi nghi ngờ đất bị cấp chồng lấn, người sử dụng đất cần kiểm tra lại hồ sơ pháp lý và hiện trạng sử dụng đất thực tế.

Một số tài liệu thường được đối chiếu gồm:

• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
• Hồ sơ địa chính
• Bản đồ đo đạc
• Trích lục thửa đất
• Mốc giới thực tế giữa các thửa đất

Ngoài ra, hiện nay tại nhiều địa phương, cơ quan địa chính hoặc cán bộ quản lý đất đai có thể tra cứu phần mềm quản lý đất đai để xác định ranh giới giữa các thửa đất.

Đây là căn cứ quan trọng để xác định có xảy ra việc cấp chồng lấn hay không.

Đất bị cấp chồng lấn xử lý thế nào?

Tùy từng trường hợp cụ thể, người sử dụng đất có thể lựa chọn nhiều phương án giải quyết khác nhau.

Thông thường, việc xử lý sẽ được thực hiện theo hướng:

• Thương lượng
• Hòa giải
• Khởi kiện tại Tòa án

Thương lượng để giải quyết việc đất bị cấp chồng lấn

Thương lượng là phương thức giải quyết đơn giản và ít tốn kém nhất.

Khi phát hiện đất bị cấp chồng lấn, người sử dụng đất có thể gặp trực tiếp người được cấp Giấy chứng nhận để trao đổi về ranh giới thực tế và đề nghị điều chỉnh hoặc trả lại phần diện tích đất bị chồng lấn.

Để việc thương lượng có hiệu quả, cần chuẩn bị các tài liệu chứng minh quá trình sử dụng đất như:

• Giấy tờ về quyền sử dụng đất
• Hồ sơ địa chính
• Bản trích lục thửa đất
• Hình ảnh, sơ đồ ranh giới
• Chứng cứ về quá trình quản lý, sử dụng đất

Trong nhiều trường hợp, nếu sai sót xuất phát từ nhầm lẫn hồ sơ hoặc đo đạc thì các bên có thể tự thống nhất hướng xử lý mà không cần khởi kiện.

Khi nào được khởi kiện ra Tòa án?

Nếu thương lượng và hòa giải không thành, người sử dụng đất có thể khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình.

Tùy tính chất vụ việc, việc khởi kiện có thể được thực hiện theo thủ tục hành chính hoặc thủ tục dân sự.

Khởi kiện yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Trường hợp cho rằng Giấy chứng nhận được cấp sai, cấp chồng lấn hoặc xâm phạm quyền sử dụng đất của mình thì người sử dụng đất có thể khởi kiện yêu cầu hủy Giấy chứng nhận đã cấp.

Theo Điều 118 Luật Tố tụng hành chính 2015, người khởi kiện phải làm đơn khởi kiện và kèm theo tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền, lợi ích hợp pháp của mình bị xâm phạm.

Người khởi kiện có thể nộp đơn bằng một trong các phương thức:

• Nộp trực tiếp tại Tòa án
• Gửi qua dịch vụ bưu chính
• Gửi trực tuyến qua Cổng thông tin điện tử của Tòa án nếu có

Đối với trường hợp Giấy chứng nhận do UBND cấp huyện cấp cho hộ gia đình, cá nhân thì thông thường thẩm quyền giải quyết thuộc Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

Sau khi nhận đơn, nếu vụ án thuộc thẩm quyền giải quyết thì Tòa án sẽ thông báo để người khởi kiện thực hiện nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí theo quy định.

Khởi kiện tranh chấp đất đai

Ngoài việc yêu cầu hủy Giấy chứng nhận, người sử dụng đất cũng có thể khởi kiện tranh chấp quyền sử dụng đất nếu phát sinh tranh chấp với người đang đứng tên trên Giấy chứng nhận.

Căn cứ Điều 26, Điều 186, Điều 187 và Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, người khởi kiện cần đáp ứng các điều kiện:

• Có quyền khởi kiện
• Tranh chấp thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án
• Vụ việc chưa được giải quyết bằng bản án hoặc quyết định có hiệu lực
• Đã thực hiện hòa giải tại UBND cấp xã đối với tranh chấp đất đai

Theo khoản 2 Điều 189 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, hồ sơ khởi kiện thường gồm:

• Đơn khởi kiện
• Biên bản hòa giải không thành
• Giấy tờ tùy thân
• Tài liệu, chứng cứ chứng minh yêu cầu khởi kiện

Thông thường, tranh chấp đất đai giữa hộ gia đình, cá nhân với nhau sẽ thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp huyện nơi có đất tranh chấp.

Người sử dụng đất cần lưu ý gì?

Trong các tranh chấp liên quan đến đất bị cấp chồng lấn, chứng cứ là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Người sử dụng đất nên chủ động thu thập và lưu giữ:

• Giấy tờ về nguồn gốc đất
• Hợp đồng chuyển nhượng
• Hồ sơ đo đạc
• Biên lai nộp thuế
• Tài liệu địa chính
• Hình ảnh hiện trạng sử dụng đất

Ngoài ra, cần hạn chế tự ý thay đổi hiện trạng đất đang tranh chấp để tránh phát sinh bất lợi trong quá trình giải quyết vụ việc.

Bạn có thể xem thêm:

• Khởi kiện hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khi nào?
• Phát hiện đất đứng tên người khác phải làm sao?

Kết luận

Đất bị cấp chồng lấn là tình trạng xảy ra khá phổ biến trong thực tế quản lý đất đai hiện nay. Nếu không xử lý đúng cách, tranh chấp có thể kéo dài và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền sử dụng đất của người dân.

Khi phát hiện đất bị cấp chồng lấn hoặc Giấy chứng nhận đứng tên người khác, người sử dụng đất nên kiểm tra kỹ hồ sơ, xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng giải quyết phù hợp như thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện tại Tòa án.

Đối với các vụ việc có tình tiết phức tạp hoặc liên quan đến yêu cầu hủy Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nên tham khảo ý kiến pháp lý từ sớm để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

👉 Bạn có thể tham khảo thêm bài viết: Trình tự thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai mới nhất