ảnh minh họa AI_Người thân qua đời, gia đình cần làm những thủ tục gì?

Người thân qua đời, gia đình cần làm những thủ tục gì?

Khi một người thân qua đời, gia đình thường phải tập trung lo hậu sự nên khó có đủ thời gian và tâm trí để tìm hiểu ngay những thủ tục hành chính, pháp lý cần thực hiện.

Trong khi đó, sau khi một người mất, gia đình có thể phải lần lượt giải quyết nhiều vấn đề như đăng ký khai tử, kiểm tra chế độ bảo hiểm, rà soát giấy tờ và tài sản, kiểm tra di chúc, xác định người thừa kế, thực hiện thủ tục thừa kế và cập nhật, sang tên tài sản.

Không phải tất cả những công việc này đều phải thực hiện ngay cùng một lúc. Có những việc nên ưu tiên thực hiện sớm; ngược lại, việc phân chia nhà đất và các tài sản khác có thể được xem xét sau khi gia đình đã ổn định hơn.

Dưới đây là những công việc gia đình nên lần lượt kiểm tra để hạn chế bỏ sót giấy tờ, tài sản và các quyền lợi của người đã mất.

1. Trước tiên, thực hiện đăng ký khai tử

Đây là một trong những thủ tục đầu tiên gia đình cần lưu ý.

Theo pháp luật về hộ tịch, trường hợp việc khai tử chưa được thực hiện thông qua cơ chế chủ động từ dữ liệu của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, thì trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày có người chết, vợ, chồng, con, cha, mẹ hoặc người thân thích khác có trách nhiệm đăng ký khai tử.

Gia đình nên chuẩn bị và lưu giữ cẩn thận các giấy tờ liên quan đến việc người thân qua đời và kết quả đăng ký khai tử. Đây sẽ là những tài liệu cần thiết khi thực hiện nhiều thủ tục về sau.

Sau khi đăng ký khai tử, không nên chỉ cất giấy tờ đi rồi cho rằng các thủ tục đã hoàn tất. Từ thời điểm này, gia đình nên kiểm tra tiếp những quyền lợi, tài sản và nghĩa vụ mà người mất để lại.

2. Kiểm tra các chế độ, quyền lợi và giấy tờ liên quan

Sau khi hoàn tất những công việc cấp thiết ban đầu, gia đình nên dành thời gian rà soát các giấy tờ của người đã mất.

Có thể lập một danh sách để lần lượt kiểm tra:

• Bảo hiểm xã hội, lương hưu và các chế độ tử tuất;
• Bảo hiểm nhân thọ hoặc các hợp đồng bảo hiểm khác;
• Tài khoản ngân hàng, sổ tiết kiệm;
• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất;
• Đăng ký xe và các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu;
• Cổ phần, phần vốn góp tại doanh nghiệp;
• Hợp đồng cho vay, khoản tiền người khác còn nợ;

Đối với người tham gia hoặc đang hưởng các chế độ bảo hiểm xã hội, gia đình cũng nên kiểm tra chế độ tử tuất, trợ cấp mai táng và các quyền lợi liên quan. Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định cụ thể các nhóm đối tượng được hưởng chế độ tử tuất và những trường hợp tổ chức, cá nhân lo mai táng được nhận trợ cấp mai táng.

Đặc biệt, đối với tài khoản ngân hàng, nhà đất, xe, cổ phần hoặc các tài sản đứng tên người đã mất, người nhà không nên tự hiểu rằng mình có quyền định đoạt tài sản chỉ vì đang trực tiếp giữ giấy tờ hoặc quản lý tài sản. Việc xử lý còn phụ thuộc vào quyền sở hữu, di chúc và quy định về thừa kế.

3. Kiểm tra người mất có để lại di chúc và những tài sản nào

Sau khi gia đình đã ổn định hơn, một việc quan trọng là xác định người mất có để lại di chúc hay không.

Nếu có di chúc, cần tìm và bảo quản bản di chúc, đồng thời kiểm tra hình thức, nội dung và các vấn đề liên quan trước khi tiến hành phân chia tài sản.

Nếu không có di chúc, cần xác định những người thuộc diện được hưởng thừa kế theo pháp luật.

Song song với việc xác định người thừa kế, gia đình nên lập danh sách tài sản và nghĩa vụ của người đã mất.

Theo Điều 612 Bộ luật Dân sự 2015, di sản bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong tài sản chung với người khác.

Vì vậy, không phải cứ một tài sản mang tên người mất thì mặc nhiên toàn bộ tài sản đó đều là di sản; ngược lại, cũng không nên chỉ dựa vào việc một tài sản chưa đứng tên người mất để kết luận ngay rằng tài sản đó không liên quan đến di sản. Nguồn gốc và quyền đối với tài sản cần được xem xét trong từng trường hợp.

Trường hợp nào nên kiểm tra hồ sơ kỹ hơn?

Gia đình nên đặc biệt lưu ý nếu:

• Có nhiều người thừa kế;
• Có người thừa kế đang ở nước ngoài;
• Di chúc có nội dung chưa rõ hoặc có tranh chấp;
• Tài sản đứng tên chung với người khác;
• Người mất có nhiều khoản vay hoặc nghĩa vụ tài chính;

Đối với những trường hợp này, việc kiểm tra hồ sơ trước khi ký văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản có thể giúp hạn chế những vướng mắc phát sinh về sau.

4. Không chỉ kiểm tra tài sản, cần kiểm tra cả các khoản nợ

Khi một người qua đời, không phải chỉ có tài sản được để lại mà còn có thể tồn tại khoản vay ngân hàng, khoản vay cá nhân, nghĩa vụ thanh toán, thế chấp hoặc nghĩa vụ tài sản khác.

Theo Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015, về nguyên tắc người hưởng thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.

Vì vậy, trước khi các thành viên trong gia đình thỏa thuận chia toàn bộ di sản, nên kiểm tra tương đối đầy đủ:

Người mất có tài sản gì? Ai đang quản lý? Có đang thế chấp không? Có khoản vay nào chưa thanh toán? Có người nào đang nợ người mất hay không?

Việc này giúp gia đình nhìn được toàn bộ khối tài sản và nghĩa vụ, thay vì chỉ tập trung vào căn nhà hoặc thửa đất có giá trị lớn nhất.

5. Khi nào cần làm thủ tục thừa kế?

Gia đình không nhất thiết phải phân chia di sản ngay trong những ngày đang lo tang sự.

Sau khi đã xác định tương đối đầy đủ di sản, di chúc, những người có quyền thừa kế và nghĩa vụ tài sản, gia đình có thể bắt đầu thực hiện thủ tục thừa kế.

Tùy từng trường hợp, có thể phát sinh các công việc như:

• Khai nhận di sản;
• Thỏa thuận phân chia di sản;
• Thực hiện nghĩa vụ tài chính;
• Đăng ký sang tên quyền sử dụng đất;
• Thực hiện thủ tục liên quan đến cổ phần, phần vốn góp;
• Cập nhật quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với các tài sản khác.

Nếu các thành viên đều thống nhất, thủ tục thường thuận lợi hơn.

Ngược lại, nếu có tranh chấp về di chúc, người thừa kế, nguồn gốc tài sản hoặc tỷ lệ được hưởng thì có thể phải giải quyết thông qua Tòa án.

6. Những việc nào không cần vội nhưng cũng không nên để quá lâu?

Trong thời gian tang gia, việc ưu tiên chăm lo cho gia đình là điều dễ hiểu. Vì vậy, không nhất thiết phải giải quyết tất cả vấn đề tài sản ngay sau khi người thân qua đời.

Tuy nhiên, gia đình nên phân biệt:

Những việc nên thực hiện sớm: đăng ký khai tử; bảo quản giấy tờ; kiểm tra những chế độ, quyền lợi có liên quan; xác định và bảo vệ tài sản nếu có nguy cơ bị thất lạc hoặc định đoạt.

Những việc có thể thực hiện sau khi gia đình ổn định: kiểm tra toàn bộ di sản; xác định người thừa kế; thỏa thuận phương án phân chia; thực hiện công chứng và sang tên tài sản.

Đối với trường hợp có dấu hiệu tranh chấp, một người tự ý quản lý hoặc chuyển dịch tài sản, giấy tờ có nguy cơ bị thất lạc, gia đình nên xem xét vấn đề sớm hơn để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của những người có liên quan.

7. Có thể nhờ hỗ trợ những công việc nào?

Nếu hồ sơ đơn giản và các thành viên có thời gian, gia đình hoàn toàn có thể tự thực hiện những thủ tục hành chính phù hợp.

Tuy nhiên, trong thời gian vừa có người thân qua đời, nhiều gia đình không có thời gian đi lại, không biết nên bắt đầu từ đâu hoặc có nhiều loại tài sản và giấy tờ cần xử lý. Khi đó có thể lựa chọn hỗ trợ theo từng phần công việc.

Tùy trường hợp, luật sư có thể hỗ trợ:

• Tư vấn về di chúc và người thừa kế;
• Rà soát tài sản và nghĩa vụ liên quan đến di sản;
• Soạn thảo các văn bản cần thiết;
• Hỗ trợ thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản;
• Hỗ trợ thủ tục liên quan đến nhà đất và tài sản;
• Hỗ trợ trường hợp người thừa kế ở xa hoặc ở nước ngoài;
• Tư vấn, tham gia giải quyết tranh chấp thừa kế khi phát sinh.

Gia đình có thể chỉ sử dụng một dịch vụ riêng lẻ hoặc lựa chọn hỗ trợ xuyên suốt đối với những thủ tục pháp lý cần thiết, tùy vào tình trạng hồ sơ và nhu cầu thực tế.

---

Sau khi người thân qua đời, không phải tất cả các thủ tục đều cần thực hiện ngay cùng một lúc. Gia đình nên ưu tiên những công việc cần thiết trước, đồng thời lưu giữ đầy đủ giấy tờ và từng bước kiểm tra các quyền lợi, nghĩa vụ, di sản và những vấn đề cần giải quyết về sau. Trường hợp chưa rõ thủ tục, hồ sơ có nhiều tài sản hoặc đơn giản là không có thời gian tự thực hiện, gia đình có thể tìm kiếm sự hỗ trợ để công việc được sắp xếp và xử lý phù hợp.

⚖️ Nếu gia đình vừa có người thân qua đời và chưa biết cần thực hiện những thủ tục gì, nên bắt đầu từ đâu hoặc không có nhiều thời gian để tự tìm hiểu và đi lại, vui lòng liên hệ Hotline: 0934.586.924 để luật sư xem xét trường hợp cụ thể, hướng dẫn các công việc cần thực hiện và hỗ trợ theo nhu cầu. Khách hàng có thể lựa chọn hỗ trợ từng thủ tục riêng lẻ hoặc hỗ trợ pháp lý xuyên suốt, từ kiểm tra hồ sơ, xác định di sản và người thừa kế, thực hiện thủ tục thừa kế, sang tên nhà đất và các tài sản khác đến giải quyết tranh chấp nếu phát sinh.