Giải quyết tranh chấp đất cho mượn, cho ở nhờ như thế nào?

Nhiều người vì tin tưởng người thân, bạn bè nên đồng ý cho ở nhờ hoặc cho mượn nhà đất mà không lập giấy tờ rõ ràng. Ban đầu, việc cho ở nhờ chỉ mang tính hỗ trợ tạm thời. Tuy nhiên, sau một thời gian dài, không ít trường hợp phát sinh tranh chấp khi chủ nhà muốn lấy lại nhà đất.

Trên thực tế, việc đòi lại nhà, đất cho ở nhờ không phải lúc nào cũng đơn giản. Nếu xử lý không đúng cách, chủ sở hữu có thể gặp rủi ro pháp lý hoặc khiến tranh chấp kéo dài.

Cho ở nhờ nhà đất được hiểu như thế nào?

Cho ở nhờ hoặc cho mượn nhà đất là việc chủ sở hữu đồng ý để người khác sử dụng nhà đất của mình mà không thu tiền.

Người ở nhờ được sử dụng nhà đất trong một khoảng thời gian nhất định. Khi hết thời hạn hoặc không còn nhu cầu cho ở nhờ, chủ sở hữu có quyền yêu cầu trả lại nhà đất theo quy định pháp luật.

Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều trường hợp chỉ thỏa thuận bằng lời nói nên khi xảy ra tranh chấp rất khó chứng minh.

Đòi lại nhà, đất cho ở nhờ bằng cách nào?

Khi muốn lấy lại nhà đất đã cho ở nhờ, chủ sở hữu có thể lựa chọn nhiều cách xử lý khác nhau tùy từng trường hợp cụ thể.

Thông báo yêu cầu trả lại nhà đất

Theo Điều 499 Bộ luật Dân sự 2015, bên cho mượn tài sản có quyền đòi lại tài sản trong một số trường hợp nhất định.

Nếu các bên không thỏa thuận rõ thời hạn cho ở nhờ, chủ nhà có thể thông báo yêu cầu lấy lại nhà trong thời gian hợp lý.

Ngoài ra, chủ sở hữu cũng có quyền đòi lại nhà ngay nếu người ở nhờ:

• Sử dụng nhà không đúng mục đích;
• Tự ý cho người khác ở lại;
• Sử dụng nhà trái với thỏa thuận ban đầu.

Việc thông báo có thể thực hiện bằng:

• Văn bản;
• Tin nhắn;
• Email;
• Ghi âm hoặc các hình thức khác phù hợp.

Trên thực tế, việc có chứng cứ về quá trình yêu cầu trả nhà sẽ thuận lợi hơn nếu sau này phát sinh tranh chấp tại Tòa án.

Khởi kiện đòi lại nhà, đất cho ở nhờ

Nếu đã yêu cầu nhưng người ở nhờ không tự nguyện trả lại nhà đất, chủ sở hữu có thể khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu giải quyết.

Đây là phương án thường được áp dụng khi tranh chấp kéo dài hoặc các bên không thể tự thỏa thuận.

Hồ sơ khởi kiện đòi lại nhà đất cho ở nhờ gồm những gì?

Khi khởi kiện, người yêu cầu cần chuẩn bị các giấy tờ liên quan để chứng minh quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng hợp pháp đối với nhà đất tranh chấp.

Một số tài liệu thường gồm:

• Đơn khởi kiện;
• Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở;
• Hợp đồng hoặc giấy tờ cho ở nhờ, cho mượn nhà nếu có;
• Căn cước công dân hoặc giấy tờ tùy thân;
• Tài liệu thể hiện việc yêu cầu trả lại nhà đất.

Trong nhiều trường hợp, dù không có hợp đồng bằng văn bản nhưng nếu có tin nhắn, ghi âm hoặc người làm chứng thì vẫn có thể được xem xét.

Nộp đơn khởi kiện ở đâu?

Theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, tranh chấp đòi lại nhà đất cho ở nhờ thường thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nơi bị đơn cư trú hoặc nơi có bất động sản.

Người khởi kiện có thể nộp hồ sơ bằng các hình thức như:

• Nộp trực tiếp tại Tòa án;
• Gửi qua đường bưu điện;
• Nộp trực tuyến nếu Tòa án có hỗ trợ.

Sau khi tiếp nhận hồ sơ, Tòa án sẽ xem xét và thông báo nghĩa vụ nộp tạm ứng án phí theo quy định.

Quá trình giải quyết vụ án diễn ra như thế nào?

Sau khi thụ lý, Tòa án sẽ tiến hành thu thập chứng cứ và tổ chức hòa giải giữa các bên.

Trong giai đoạn này, Tòa án thường xem xét:

• Nguồn gốc nhà đất;
• Quá trình sử dụng thực tế;
• Việc cho ở nhờ có thật hay không;
• Có thỏa thuận về thời hạn hay điều kiện trả nhà hay không.

Chủ nhà không được tự ý đuổi người ở nhờ

Nhiều người cho rằng nhà thuộc quyền sở hữu của mình nên có thể tự ý lấy lại bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, nếu xử lý không đúng cách, chủ nhà có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý.

Trong quá trình đòi lại nhà đất, chủ sở hữu không nên:

• Tự ý di chuyển tài sản của người ở nhờ;
• Đập phá đồ đạc trong nhà;
• Đe dọa hoặc dùng vũ lực;
• Cản trở sinh hoạt trái pháp luật.

Những hành vi này có thể dẫn đến tranh chấp khác hoặc phát sinh trách nhiệm bồi thường.

Nên lập hợp đồng khi cho ở nhờ nhà đất

Để hạn chế rủi ro về sau, khi cho ở nhờ hoặc cho mượn nhà đất, các bên nên lập hợp đồng hoặc văn bản thỏa thuận rõ ràng.

Nội dung nên thể hiện cụ thể:

• Thời hạn cho ở nhờ;
• Quyền và nghĩa vụ của các bên;
• Các trường hợp được lấy lại nhà;
• Cách xử lý khi phát sinh tranh chấp.

Việc lập văn bản ngay từ đầu sẽ giúp hạn chế nhiều tranh cãi nếu sau này xảy ra mâu thuẫn.

Lưu ý đối với nhà ở thuộc sở hữu chung

Theo Luật Nhà ở 2023, nếu nhà ở thuộc sở hữu chung hợp nhất thì việc cho ở nhờ phải được sự đồng ý của tất cả các đồng sở hữu.

Trường hợp sở hữu chung theo phần, chủ sở hữu chỉ được cho ở nhờ phần thuộc quyền sở hữu của mình và không được ảnh hưởng đến quyền lợi của người còn lại.

Ngoài ra, các bên tham gia giao dịch cũng phải đáp ứng điều kiện về chủ thể theo quy định của pháp luật dân sự và pháp luật nhà ở.

Đòi lại nhà, đất cho ở nhờ là vấn đề phát sinh khá phổ biến trong thực tế, đặc biệt khi các bên chỉ thỏa thuận bằng lời nói và không có giấy tờ rõ ràng. Để bảo vệ quyền lợi của mình, chủ sở hữu cần thực hiện đúng trình tự pháp luật, lưu giữ chứng cứ và tránh các hành vi tự ý cưỡng ép người ở nhờ rời khỏi nhà. Trong những trường hợp tranh chấp kéo dài hoặc có nhiều tình tiết phức tạp, việc đánh giá hồ sơ và lựa chọn hướng xử lý phù hợp là rất quan trọng để hạn chế rủi ro pháp lý về sau.

👉 Bạn có thể tham khảo thêm bài viết: Trình tự thủ tục giải quyết tranh chấp đất đai mới nhất